Thema's

Zwangerschap en borstvoeding

De basisregel is dat elk medicijngebruik bij zwangerschap, zwanger worden en borstvoeding vermeden moet worden. Maar zo simpel ligt het natuurlijk niet. Veel moeders, aanstaande moeders en vrouwen met een kinderwens kunnen nu eenmaal niet zonder bepaalde medicijnen. En al dient het gebruik van medicijnen zoveel mogelijk vermeden te worden, wie ze wel gebruikt is niet automatisch veroordeeld tot flesvoeding of verplicht kinderloos blijven. Mits de nodige voorzichtigheid in acht wordt genomen.

Voor de conceptie

De eerste paar maanden van de zwangerschap is de vrucht het kwetsbaarst. Maar aangezien je in het begin vaak helemaal niet weet dat je zwanger bent, moet je eigenlijk al voor de zwangerschap alert zijn op het gebruik van medicijnen en genotmiddelen (dat geldt ook voor de man) en moet je zoveel mogelijk risicovol gedrag vermijden.

Dus: heeft u een chronische aandoening, dan is het raadzaam om bijtijds aan de behandelend arts en de apotheker te vertellen dat u zwanger wilt worden. Zij kunnen dan nagaan wat uw ziekte (en de behandeling daarvan) voor consequenties heeft voor een eventuele zwangerschap.

Voor vrouwen die zwanger willen worden of net zwanger zijn, is het van belang dat zij extra foliumzuur gebruiken. Foliumzuur speelt namelijk een belangrijke rol bij het voorkomen van bepaalde afwijkingen bij het kind. Het gaat dan meestal om een afwijking als een 'open ruggetje'. De kans op het krijgen van een kind met een dergelijke aandoening wordt sterk verkleind door het gebruik van foliumzuur (0,5 mg per dag) in de eerste weken van de zwangerschap. Om te kunnen garanderen dat in die periode voldoende foliumzuur aanwezig is, wordt geadviseerd foliumzuur te gebruiken vanaf minimaal vier weken voor de bevruchting tot acht weken erna.

Tijdens de zwangerschap

Omdat lang niet elke zwangerschap gepland is, wordt er vaak pas na de eerste vier maanden gekeken naar eventuele risico's. Hoe eerder hoe beter natuurlijk, maar beter laat dan nooit. Van roken weten we bijvoorbeeld dat het op ieder moment in de zwangerschap nog zinvol is om te stoppen, omdat stoppen in alle stadia een positief effect op de baby heeft (het effect wordt gaandeweg minder, maar toch). Ook is het altijd nog zinvol om eventueel medicijngebruik tijdens de zwangerschap met de arts te evalueren en zo nodig bij te stellen.

Dus: ook al kom je er pas later achter dat je zwanger bent, het blijft zinvol om na te blijven denken over het gebruik van medicijnen.

Rond de bevalling

Naast de effecten van medicijnen op het (ongeboren) kind, zijn er ook effecten die vooral rond de bevalling spelen. Zo worden de meeste pijnstillers afgeraden vanaf de laatste maand van de zwangerschap, in verband met het gevaar van bloedingen en een mogelijk effect op de manier waarop de pasgeborene zich aanpast aan de buitenwereld.

Na de geboorte

Na de geboorte komt de keuze voor borstvoeding of flesvoeding. Borstvoeding heeft veel voordelen boven flesvoeding, zowel voor het kind als voor de moeder zelf. Zelfs bij medicijngebruik. Er zijn slechts enkele gevallen waarbij borstvoeding geven niet mogelijk is. Omdat de meeste medicijnen in zo'n kleine dosis in de borstvoeding komen dat ze voor de baby niet schadelijk zijn, is het meestal niet nodig om flesvoeding te geven. Bovendien zijn er voor de meeste medicijnen borstvoedingsvriendelijke alternatieven.

Dus: in de meeste gevallen is het (blijven) geven van borstvoeding heel goed mogelijk.

Wel of geen medicijnen

De uiteindelijke beslissing om bepaalde medicijnen te gebruiken, is altijd een persoonlijke afweging van mogelijkheden, kansen en risico's. Maar dan moet je wel weten wat de voor- en nadelen zijn. Ook kunnen persoonlijke ervaringen (zoals DES-syndroom in de familie) een belangrijke rol spelen bij de afweging om bepaalde medicijnen al dan niet te gebruiken. Dergelijke ervaringen kunnen zo'n onuitwisbare indruk achterlaten op de betrokkenen (ook hulpverleners), dat alle latere beslissingen hierdoor sterk gekleurd zullen zijn. Dit is een natuurlijke reactie, hoewel niet altijd rationeel.

Aandachtspunten

• Gebruik zo min mogelijk medicijnen, beweeg voldoende, drink genoeg en eet vezelrijk voedsel.
• Kruiden en alternatieve middelen zijn beslist niet altijd veiliger dan reguliere medicijnen (bijvoorbeeld sommige vochtafdrijvende soorten kruidenthee) en er is vaak nog minder over bekend dan al het geval is bij reguliere middelen.
• Ook vitaminepreparaten kunnen schadelijk zijn (bijvoorbeeld een overdosis vitamine A).
• Een operatie hoeft geen belemmering voor borstvoeding te zijn. Bij een goed ontwikkeld anesthesieplan kan de borstvoeding gewoon worden voortgezet. Bespreek dit met uw anesthesist.

Meer informatie

Voor meer informatie over medicijnen tijdens zwangerschap en borstvoeding kunt u terecht op www.apotheek.nl. Op deze website vindt u onder andere de brochure 'Zelfzorg tijdens zwangerschap en borstvoeding; wat kan ik doen, wat mag ik slikken?'